Rusthartslag: wat is normaal, hoe meet je hem en wat zegt hij?

Wat is je rusthartslag?

Je rusthartslag is het aantal keren dat je hart per minuut klopt als je lichaam in rust is. Je voelt dat aan je pols, daarom heet het ook je polsslag. Het getal is geen vast kenmerk. De Hartstichting schrijft dat je hartslag zich steeds aanpast en afhangt van wat je aan het doen bent ³. Bij inspanning, opwinding of angst loopt hij op en daarna zakt hij weer terug.

Daarom zegt één meting weinig. Dezelfde persoon kan op een rustige ochtend een lagere waarde halen dan na een kop koffie of een stevige trap. Wil je je rusthartslag volgen, dan vergelijk je metingen die onder dezelfde omstandigheden zijn gedaan: even rustig gezeten, op ongeveer hetzelfde moment van de dag.

Op deze pagina vind je de normale waarden zoals Nederlandse en Amerikaanse bronnen ze beschrijven, een stappenplan om zelf te meten, en een overzicht van wat de waarde omhoog of omlaag kan brengen. Voor het verloop van je hartslag in de nacht lees je de gids over slaapfases en slaapcycli, voor de variatie tussen twee hartslagen de gids over hartslagvariabiliteit.

Wat is een normale rusthartslag? Drie bronnen naast elkaar

Je leest vaak één getal, maar de bronnen verschillen een beetje. De Hartstichting zegt dat de hartslag van volwassenen in rust meestal tussen 60 en 100 slagen per minuut ligt ². Thuisarts schrijft dat je hart normaal tussen de 60 en 90 keer per minuut klopt als je rustig zit ¹. Het verschil zit in de bovengrens: 90 of 100. Welke bron je volgt, kiezen wij niet voor je.

Heb je een lage waarde zonder klachten, dan is die volgens de Hartstichting waarschijnlijk normaal voor jou. De Hartstichting schrijft dat een lage hartslag meestal niet gevaarlijk is en dat de meeste mensen er geen last van hebben. Het gaat erom dat je hart genoeg bloed rondpompt ³. Een hoge waarde zonder verklaring nemen we wel serieus: een hoge hartslag in rust zonder duidelijke oorzaak kan volgens de Hartstichting een teken zijn van een hartritmestoornis, ook als je geen klachten hebt ⁴.

Wat zegt bevolkingsonderzoek over de rusthartslag?

De Amerikaanse gezondheidsdienst NCHS (onderdeel van het CDC) publiceerde in 2011 referentiewaarden voor de rusthartslag. Tussen 1999 en 2008 werden 49.114 mensen onderzocht. Voor het referentiemonster bleven 35.302 mensen over die geen aandoening of medicijn hadden die de rusthartslag beïnvloedt. Zij hadden ongeveer 4 minuten rustig gezeten voor de meting ⁵.

Een rekenvoorbeeld om de cijfers te lezen: vrouwen van 20 jaar en ouder hadden gemiddeld 74 slagen per minuut, mannen 71. Het verschil is 74 − 71 = 3 slagen per minuut. Dat is klein vergeleken met de afstand tussen 60 en 100. De auteurs melden dat het verschil statistisch significant is, maar dat zegt niet dat een vrouw met 71 of een man met 74 afwijkt.

De auteurs rapporteren ook hoe vaak extreme waarden voorkwamen. Onder de volwassen mannen had 15,2 procent een rusthartslag onder de 60 en 1,3 procent een tachycardie met een grens van 100 slagen per minuut. Bij volwassen vrouwen was dat 6,9 procent en 1,9 procent ⁵. Een rusthartslag onder de 60 komt dus bij mannen vrij vaak voor, ook in een groep zonder aandoening of medicijn die de pols beïnvloedt.

Een tweede les uit het onderzoek: de rusthartslag hangt samen met leeftijd. Bij kinderen onder 1 jaar was het gemiddelde 129, op 5 jaar 96 en in de vroege tienerjaren 78 slagen per minuut ⁵. Die getallen gebruik je niet voor volwassenen, en de grenzen voor kinderen staan hier niet.

Je polsslag zelf meten in vier stappen

Voor een meting in rust heb je alleen een horloge met secondewijzer of een stopwatch nodig. De Hartstichting beschrijft dat je je hartslag duidelijk voelt aan de binnenkant van je pols ².

1. Ga rustig zitten. De Hartstichting adviseert ongeveer 10 minuten rustig te zitten voordat je meet ².
2. Leg twee vingers op je pols. Leg 2 vingers op de binnenkant van je pols, waar je de hartslag duidelijk voelt ².
3. Tel 30 seconden. Gebruik een horloge met secondewijzer of een stopwatch en tel elke slag ².
4. Verdubbel het getal. Dat aantal slagen per minuut is je rusthartslag ².

Een rekenvoorbeeld. Je telt in 30 seconden 34 slagen. Dan is je hartslag 34 × 2 = 68 slagen per minuut. Tel je 37 slagen, dan is het 37 × 2 = 74. Beide uitkomsten liggen in het bereik van 60 tot 100 dat de Hartstichting noemt en binnen 60 tot 90 van Thuisarts ¹².

Houd er rekening mee dat spanning de uitkomst beïnvloedt. De Hartstichting raadt aan een rustig moment te kiezen, zeker als meten bij jou stress geeft: dan gaat je hartslag omhoog en is de meting minder betrouwbaar ⁴. Meet je liever twee of drie keer op verschillende dagen en noteer de uitkomsten met de tijd en wat je daarvoor deed. Dan zie je een patroon, en zo’n lijstje is ook nuttig als je het met je huisarts wilt bespreken.

Voel je dat je hart soms een slag lijkt over te slaan of dat het ritme niet regelmatig is, dan is dat meestal onschuldig. De Hartstichting schrijft dat het vaker voorkomen of zorgen reden zijn om het met je huisarts te bespreken, en dat een onregelmatige hartslag altijd een bezoek aan de huisarts waard is ².

Wat verhoogt of verlaagt je rusthartslag?

Je hartslag in rust is geen vaste eigenschap. Thuisarts zet op een rij waardoor je hart sneller kan gaan kloppen ¹. De Hartstichting geeft daarnaast oorzaken van een hoge en een lage waarde ³⁴. Hieronder een samenvatting zonder volledigheid te claimen.

Wat de hartslag kan verhogen

• Actief bewegen en sporten, koffie, cola of energiedrank, roken en alcohol ¹.
• Pijn, emoties zoals boosheid of verdriet, moeheid, stress en angst ¹.
• Koorts, een schildklier die te snel werkt, bloedarmoede, een longontsteking of een allergie ¹.
• Bijwerkingen van medicijnen, bijvoorbeeld prednison of sommige medicijnen bij ADHD of astma ¹.
• Volgens de Hartstichting ook inspanning, koorts, opwinding, drugs en sommige medicijnen als oorzaak van een hoge hartslag in rust ⁴.

Wat de hartslag kan verlagen

• Slaap: de hartslag is dan het laagst en kan dalen tot onder 50 slagen per minuut ³.
• Een goede conditie: bij sporters is het hart krachtiger, dus pompt het efficiënter en hoeft het minder vaak te kloppen. Voor hen is een hartslag onder de 60 geen enkel probleem ³.
• Medicijnen die de hartslag verlagen, zoals bètablokkers ³.
• Een trage schildklier of stoornissen in de bloedspiegels van calcium, kalium of magnesium ³.

Thuisarts voegt eraan toe dat je je hartslag meer voelt als je ligt, vooral op je linkerzij, en dat dat normaal is ¹. Bij sporten kan de hartslag volgens Thuisarts oplopen tot 160 slagen per minuut, en volgens de Hartstichting tot 180, bij sommige mensen boven de 200 ¹⁴. Het verloop verschilt per persoon.

Een praktische vuistregel die uit deze bronnen volgt: kijk naar twee dingen tegelijk, je waarde en hoe je je voelt. Een rusthartslag van 52 zonder duizeligheid is voor een getrainde fietser iets anders dan 52 met flauwvallen.

Een lage hartslag, in de slaap en bij sporters

Veel mensen schrikken van een hartslag van 45 of 50 op hun horloge. De Hartstichting legt uit dat de hartslag tijdens je slaap het laagst is, omdat je organen en spieren dan weinig zuurstof nodig hebben ³. Een waarde onder 50 in de nacht hoeft dus niet af te wijken. Over een waarde onder 40 vonden we in de gelezen bronnen geen getal, dus daar geven we geen oordeel over. Bespreek een aanhoudend lage waarde met klachten met je huisarts.

Sporters met een goede conditie hebben vaak een lage rusthartslag. De Hartstichting noemt dit het sportershart: door training is het hart meer gespierd en pompt het krachtiger ³. Voor wie niet sport kan een lage rusthartslag ook normaal zijn, zolang je geen klachten hebt ³.

Wie vaak duizelig is, heeft een risico op vallen. De Hartstichting schrijft dat je met je huisarts moet overleggen wat je kunt doen om vallen te voorkomen ³. Meer over dat onderwerp lees je in valpreventie bij ouderen thuis.

Wat een polsband of horloge meet, en wat niet

Een band of horloge meet je pols met licht: een optische sensor (fotoplethysmografie) ziet het bloed pulseren. Een onderzoek van de Universiteit van Jyväskylä vergeleek een polshorloge met een referentie-hartslagsensor. Bij 39 deelnemers in rust op een laboratorium verschilde de hartslag gemiddeld 0,0 slagen per minuut. Bij het nachtelijk meten thuis (29 deelnemers) las het horloge gemiddeld 0,7 slagen per minuut lager ⁶.

Dat zijn bemoedigende getallen voor de hartslag in rust. Let wel op de beperkingen: de deelnemers waren recreatief getrainde sporters, de metingen gebeurden in rust of in de slaap en één horlogemodel werd getest. De uitkomst geldt niet vanzelf voor andere merken, voor beweging of voor mensen met een onregelmatig hartritme ⁶.

Een eigen telling aan je pols met een stopwatch blijft een goede controle op wat je horloge meldt. Zie je een groot verschil, meet dan opnieuw, rustig zittend.

Voor de relatie tussen hartslag, bloeddruk en hartritme geldt: een hartslagmeter of app meet je hartslag, geen bloeddruk. De Hartstichting noemt aparte bloeddrukmeters, waarvan sommige ook de hartslag tonen ².

Elio: je hartslag in de dagelijkse trend volgen

Elio van Chutex is een gezondheidsarmband zonder scherm. De armband registreert onder meer hartslag, hartslagvariabiliteit, zuurstofsaturatie, huidtemperatuur en slaap als indicatieve waarden. Een trend over weken zegt vaak meer dan één getal op één moment, in lijn met wat de bronnen hierboven over schommelingen schrijven.

Elio stelt geen diagnose en meet geen bloeddruk en geen bloedsuiker. Een afwijkende waarde op je app is geen reden voor een conclusie. Twijfel je over je hartslag of ritme, praat dan met je huisarts, zoals de Hartstichting adviseert ².

Veelgestelde vragen