Hartslagvariabiliteit (HRV): wat is het en wat zegt jouw getal?

Wat is hartslagvariabiliteit?

Je hart klopt niet met een vaste tijd tussen twee slagen. Ook in rust is de ene afstand iets langer dan de andere. Dat verschil is de hartslagvariabiliteit, in het Engels heart rate variability, afgekort HRV. Shaffer en Ginsberg (2017) beschrijven HRV als de veranderingen in de tijd tussen opeenvolgende hartslagen, de interbeat intervals ¹.

Dat een hart ongelijk klopt, is volgens dezelfde auteurs een teken van een gezond systeem: de schommelingen laten het hart en de bloedsomloop snel bijsturen bij lichamelijke en psychische belasting. Ze vatten het samen met de zin dat een gezond hart geen metronoom is ¹.

HRV is dus iets anders dan hartslag. Je hartslag is het aantal slagen per minuut, HRV is hoeveel de tijd tussen die slagen schommelt. Twee mensen met dezelfde rusthartslag kunnen een heel verschillende HRV hebben. Over de hartslag zelf lees je meer in rusthartslag: wat is normaal.

Een rekenvoorbeeld om hartslag en tussentijd aan elkaar te koppelen. Een hartslag van 60 slagen per minuut betekent gemiddeld 60.000 ms ÷ 60 = 1.000 ms tussen twee slagen. Het gemiddelde tussenpoos in het overzicht van gezonde volwassenen was 926 ms; dat komt overeen met 60.000 ÷ 926 ≈ 65 slagen per minuut ¹.

Hoe wordt HRV in een getal uitgedrukt?

Er bestaan veel maten voor HRV. De twee die je het vaakst tegenkomt in apps zijn SDNN en RMSSD. Beide worden in milliseconden (ms) uitgedrukt en komen uit de tijdreeks van de afstanden tussen normale slagen ¹.

Een voorbeeld om RMSSD te begrijpen. Stel dat vier opeenvolgende tijden tussen slagen 1.000, 960, 1.010 en 970 ms zijn. De verschillen tussen opeenvolgende tijden zijn dan −40, +50 en −40 ms. Gekwadrateerd: 1.600, 2.500 en 1.600. Het gemiddelde is (1.600 + 2.500 + 1.600) ÷ 3 = 1.900. De wortel daaruit is √1.900 ≈ 43,6 ms. Hoe meer opeenvolgende slagen van elkaar verschillen, hoe hoger RMSSD.

Een app rekent dit voor je uit en toont vaak één getal per nacht of per dag. Hoe dat getal precies berekend wordt, verschilt per merk. De auteurs wijzen erop dat de meetduur de uitkomst bepaalt, dus een getal van een korte meting en een getal van een hele nacht zijn niet hetzelfde ¹.

Welke HRV-waarden noemt onderzoek?

Shaffer en Ginsberg beschrijven in hun overzicht een grote analyse van korte metingen (Nunan e.a., 2010). Die bundelde 44 studies met 21.438 gezonde volwassenen. Het overzicht rekent dit tot korte metingen (ongeveer 5 minuten). Drie grote groepen hadden een minimumleeftijd van 40 jaar, wat volgens de auteurs de gemiddeld lagere hartslag kan verklaren ¹.

Voor meting over 24 uur zijn de getallen heel anders. Een studie bij 2.079 mensen van 25 tot 41 jaar, aangehaald in hetzelfde overzicht, meldde een 24-uurs SDNN van 160 ± 40 ms bij mannen en 147 ± 36 ms bij vrouwen ¹. Vergelijk je dat met de 50 ms van een meting van 5 minuten, dan zie je het verschil van een factor drie. De auteurs waarschuwen dat 24-uurs, korte en ultrakorte waarden niet uitwisselbaar zijn ¹.

Voor een 24-uurs hartfilmpje bij patiënten noemt het overzicht ook klinische indelingen: SDNN onder 50 ms werd als ongezond ingedeeld, 50 tot 100 ms als verminderde gezondheid en boven 100 ms als gezond. Het gaat om 24-uurs registraties bij patiënten ¹. Wij gebruiken die indeling niet om jezelf in te delen.

Wat beïnvloedt je HRV?

Het overzicht benoemt een reeks factoren die de uitkomst veranderen. De auteurs wijzen op het belang van de context van de meting, zoals meetduur, leeftijd en geslacht ¹.

• Leeftijd: tijdmaten van HRV nemen af met de leeftijd ¹. De grootste daling zag een van de aangehaalde studies tussen het 2e en 3e decennium.
• Geslacht: in een meta-analyse met 296.247 gezonde deelnemers hadden vrouwen een hogere gemiddelde hartslag en lagere SDNN-waarden dan mannen, vooral in 24-uurs studies ¹.
• Meetduur en tijdstip: een nachtelijke of 24-uurs registratie vangt meer invloeden op dan een korte meting in rust ¹.
• Ademhaling: een grotere teug en een lagere ademfrequentie vergroten de schommeling in de hartslag met de ademhaling. Waarden bij gestuurde ademhaling kunnen duidelijk afwijken van die bij normale ademhaling ¹.
• Conditie: tijdmaten van HRV stijgen met een betere aerobe conditie ¹.
• Hartslag zelf: een snellere hartslag verkort de tijd tussen slagen en geeft minder gelegenheid om te variëren; dat verlaagt de HRV. Een tragere hartslag werkt andersom ¹.
• Onregelmatige slagen en meetfouten: extra slagen of ruis moeten uit de reeks worden gehaald. Doet de meetapparatuur dat niet goed, dan kan het getal afwijken ¹.

Een tweede praktische gevolgtrekking: afwijkende slagen zorgen voor storing in de berekening. De auteurs schrijven dat het bewerken van extra slagen en ritmestoornissen lastig is, omdat ze 10 tot 30 slagen kunnen beïnvloeden in plaats van alleen de twee tijden rondom de afwijkende slag ¹. Heb je hartkloppingen of een onregelmatige hartslag, dan is een afspraak bij de huisarts de volgende stap, niet een HRV-score.

Wat je HRV precies verhoogt of verlaagt in het dagelijks leven, bijvoorbeeld bij alcohol, stress of training, beschrijven de bronnen die we lazen niet in cijfers. We noemen daarom geen vuistregels of tips om je HRV te laten stijgen.

HRV meten met een horloge of armband: wat zegt het onderzoek?

De meeste polsbandjes meten met licht (fotoplethysmografie, PPG) het pulseren van je bloed. Ze zien dus een pols, geen elektrisch hartfilmpje. Volgens het overzicht van Shaffer en Ginsberg verschilden ECG- en PPG-methoden in één studie minder dan 6 procent voor de meeste HRV-maten en bijna 30 procent voor pNN50 ¹.

Een onderzoek van de Universiteit van Jyväskylä (Nuuttila e.a., 2021) vergeleek een PPG-horloge met een referentie-hartslagsensor. In het lab lagen 39 deelnemers 5 minuten op hun rug, thuis droegen 29 deelnemers het horloge 4 uur tijdens de slaap. De afwijking tussen de tijden tussen slagen was gemiddeld 0,17 ms. Het horloge schatte RMSSD (als natuurlijke logaritme) in het lab gemiddeld 0,20 en in de nacht 0,17 hoger dan de referentie ².

De overeenkomst per persoon was in de nacht sterk: een intraclass-correlatie van 0,931 voor LnRMSSD. De auteurs concluderen dat PPG hartslag en HRV met voldoende nauwkeurigheid kan meten bij recreatieve sporters, maar dat een systematische overschatting vooral bij mensen met een lage LnRMSSD zichtbaar was. Als het om absolute waarden gaat, moet je daarmee rekening houden ².

Samengevat: in één studie met één horlogemodel en recreatieve sporters was de overeenkomst met een referentiesensor sterk, maar waren absolute waarden iets te hoog. Het getal van je buurman, van een ander merk of van een artikel in een tijdschrift is geen maatstaf voor het jouwe.

Wat HRV niet zegt

Een lage HRV is geen diagnose en een hoge HRV is geen garantie voor een gezond hart. Shaffer en Ginsberg werpen zelf de vraag op of het trainen van patiënten naar een hogere SDNN-categorie hun sterfterisico zou verlagen; in de passage die we lazen staat daar geen bevestiging van ¹. De 24-uurs indeling hierboven komt uit onderzoek bij patiënten en is niet bedoeld voor wellnessmetingen.

Daarbij geven de auteurs aan dat de eigen populatie telt: ze raden professionals aan gepubliceerde normen aan te vullen met bevindingen uit hun eigen specialistische groep ¹.

Voel je je al een tijd niet goed, heb je hartkloppingen, duizeligheid of pijn op je borst, dan blijft de huisarts de aangewezen plek. Thuisarts beschrijft hartkloppingen als meestal niet gevaarlijk, met enkele signalen om direct te bellen ⁴.

Elio en hartslagvariabiliteit

Elio van Chutex registreert onder meer hartslagvariabiliteit, hartslag, zuurstofsaturatie, huidtemperatuur en slaap als indicatieve waarden. Gebruik ze als een trend op je eigen apparaat, over weken, niet als score of oordeel.

Elio stelt geen diagnose en meet geen bloeddruk en geen bloedsuiker. Een getal dat laag lijkt, is geen reden voor een conclusie. Het slaapverloop waar HRV vaak mee wordt vergeleken, lees je in slaapfases en slaapcycli.

Veelgestelde vragen