Levensboek maken: 15 thema’s, een voorbeeld en een stappenplan

Wat is een levensboek, en waarin verschilt het van een levensverhaal?

Een levensboek is in deze gids een boek over iemands leven dat je zelf per thema opbouwt, alleen of samen met familie. Het woord komt ook voor in zorgcontexten. Dat gebruik blijft hier buiten beschouwing, omdat daarvoor geen bron is gelezen.

Een Nederlandse bron die levensboek en levensverhaal tegenover elkaar zet, is niet gevonden. Daarom geldt hier een werkafspraak. Die is een eigen keuze en geen definitie.

Levensverhaal

Een lopend verhaal, vaak chronologisch, zie Levensverhaal schrijven.

Levensboek

Een boek per thema. Elk thema heeft een eigen pagina, met een korte tekst en een of twee foto’s.

Herinneringsboek

Een bredere term voor boeken met verhalen en foto’s over een persoon of familie, zie Herinneringsboek maken.

Het verschil is vooral praktisch. Bij een levensboek hoef je niet alles te vertellen of in volgorde te schrijven. Je kiest een thema, schrijft er een pagina over en gaat naar het volgende.

Welke thema’s horen erin?

Hieronder staan vijftien thema’s met een voorbeeldzin om mee te beginnen. De lijst is een eigen opzet. Je hoeft ze niet allemaal te gebruiken en je kunt thema’s toevoegen die bij jouw leven passen. Wil je liever per week een thema schrijven, zie dan het schema van tien weken in Levensverhaal schrijven; voor acht onderwerpen voor een cadeauboek, zie Herinneringsboek maken.

Per thema is een pagina met ongeveer 120 woorden en twee foto’s een bruikbare maat. Dat rekent zo: 15 thema’s × 120 woorden = 1.800 woorden, en 15 × 2 foto’s = 30 foto’s. Heb je minder tijd, dan kun je met 8 thema’s beginnen: 8 × 120 = 960 woorden en 8 × 2 = 16 foto’s. Beide maten zijn een eigen keuze.

Hoe maak je het stap voor stap, op papier of digitaal?

Je kunt een levensboek op papier maken, digitaal, of allebei. Het stappenplan hieronder werkt voor beide. Het is een eigen opzet.

1. Kies je thema’s. Pak de lijst hierboven en streep door wat niet past. Voeg toe wat ontbreekt.
2. Verzamel foto’s en voorwerpen. Leg per thema alvast de foto’s klaar. Weet je iets niet zeker, noteer dan wie het kan navragen.
3. Schrijf per thema een korte tekst. Begin met de voorbeeldzin. Schrijf ongeveer 120 woorden en stop als het klaar is.
4. Plaats de foto’s. Eén of twee per thema, met een bijschrift dat namen, plaats en jaar noemt.
5. Laat iemand meelezen. Een ander kan fouten zien die jij mist, zoals een verkeerd jaartal of een verkeerde naam.
6. Bewaar en deel. Maak kopieën en bepaal wie het boek mag zien.

Schrijf je vooral op papier, dan heb je een schrift of ringband nodig. Werk je digitaal, dan kun je per thema een document maken. Geef elk document een betekenisvolle naam met een datum in vaste volgorde, zoals het Nationaal Archief adviseert ¹.

Wat zet je erin als je zelf niet veel schrijft?

Niet iedereen schrijft graag. Een levensboek hoeft geen lange teksten te bevatten. Je kunt met korte zinnen werken, met lijstjes, met bijschriften of met een gesproken verhaal dat iemand anders uitschrijft.

• Vul een thema met alleen een foto en een bijschrift van twee zinnen.
• Maak lijstjes: mijn vijf mooiste vakanties, mijn vijf lievelingsgerechten.
• Laat iemand anders vragen stellen en je antwoorden opschrijven; de gids Vragen aan opa en oma heeft veertig vragen en een gespreksplan.
• Gebruik voorwerpen: een kaartje, een bonnetje, een tekening, met een zin erbij.

Een levensboek mag onaf zijn. Een pagina die nog leeg is, nodigt uit om later aan te vullen.

Papier of digitaal: wat vraagt elk en wat zijn de risico’s?

Papier en digitaal hebben elk hun eigen risico’s bij het bewaren. Het Nationaal Archief noemt voor digitale informatie als bedreigingen onder meer veroudering van apparatuur en media, bitrot en gebrek aan overzicht; wie niet meer weet wat bewaard is of het niet terugvindt, is de informatie feitelijk kwijt ¹. Voor foto’s op papier geldt dat ze zeer gevoelig zijn voor zuren en vocht van handen ². Hieronder staat een eigen vergelijking, zonder merknamen, op basis van die bronnen.

De adviezen voor digitale bestanden komen uit een handleiding van juli 2017, dus lees ze als algemene werkwijze ¹. Het Nationaal Archief adviseert reservekopieën op twee verschillende locaties en een jaarlijkse controle ¹; de volledige bewaarlijst staat in Herinneringsboek maken.

Een eenvoudige combinatie: maak het boek op papier, maak er een scan of foto van elke pagina van en bewaar die bestanden volgens het advies hierboven.

Wie kan helpen met je levensboek?

Je hoeft het niet alleen te doen. Vraag een kind, kleinkind of vriend om mee te schrijven, mee te lezen of foto’s te scannen. Of er in jouw gemeente een bibliotheek of vrijwilligersorganisatie is die hulp biedt, is voor deze gids niet nagegaan; vraag het ter plekke.

Wie helpt, ziet het boek ontstaan. Spreek daarom vooraf af wie het boek mag lezen, wie het mag delen en wat er met de bestanden gebeurt.

Hoe bewaar en deel je het levensboek?

Foto’s met herkenbare personen zijn persoonsgegevens, en de AVG geldt ³. Foto’s en filmpjes die je privé houdt of in een zeer beperkte kring deelt, bijvoorbeeld een kleine appgroep met familie, vallen onder de uitzondering voor persoonlijk of huishoudelijk gebruik ³. Op een openbare pagina geldt die uitzondering niet ³; de volledige uitleg staat in Herinneringsboek maken.

Daarnaast bestaat het portretrecht: de afgebeelde persoon kan publicatie verbieden, dus je moet in veel gevallen toestemming vragen ⁴. Bij een portret zonder opdracht is openbaarmaking niet geoorloofd voor zover een redelijk belang van de geportretteerde zich ertegen verzet ⁵. Het auteursrecht is het uitsluitend recht van de maker van een werk om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen ⁵. Dit is geen juridisch advies.

Een heldere afspraak voorkomt discussie: bepaal wie het originele boek bewaart, wie de digitale kopie krijgt en wie de bestanden een keer per jaar controleert.

Wil je het boek uitbouwen tot een groter verhaal, lees dan Levensverhaal schrijven. Wil je er een cadeau van maken voor je ouders of grootouders, dan helpt Herinneringsboek voor opa en oma. Een lichtere vorm met voorwerpen en een brief is Tijdcapsule maken.

Veelgestelde vragen