Wat te doen na een val: rustig blijven, controleren, hulp halen

De eerste minuten: rustig blijven en je lichaam controleren

Bij een val schrik je. Het cursusboek van VeiligheidNL zegt dat het allerbelangrijkste is om niet in paniek te raken. Blijf eerst even zo rustig mogelijk liggen, besef wat er gebeurd is en bedenk dan wat je het beste kunt doen ¹. Het boek noemt ook dat veel mensen bang zijn dat ze niet van de grond kunnen opstaan, omdat we op latere leeftijd niet gewend zijn om op de grond te zitten of liggen ¹.

Controleer daarna eerst je lichaam. Het boek zegt: probeer niet direct overeind te komen en kijk eerst of je geen ernstig letsel hebt ¹. Het Rode Kruis noemt als tekenen van een botbreuk onder meer veel pijn, verkleuring of zwelling, pijn bij bewegen of erop steunen, een verdraaid lichaamsdeel, het gevoel of geluid van schurende botten en een knal of plop op het moment van de val ².

Letsel herkennen: 112, huisarts of afwachten?

De tabel hieronder zet de adviezen van de gelezen bronnen naast elkaar. Ze komen uit verschillende pagina’s en beantwoorden verschillende vragen: het Rode Kruis gaat over botbreuken en hoofdletsel, Thuisarts over duizeligheid na een val. Daardoor verschillen de drempels. Er is dus geen tegenspraak, maar wel meer dan één regel.

Het Rode Kruis geeft ook een algemene regel: neem bij twijfel altijd het zekere voor het onzekere ². Over heupbreuken schrijft Thuisarts dat je bij een gebroken heup pijn aan je heup hebt en niet meer kunt lopen, en dat je zo snel mogelijk wordt geopereerd ⁶.

Opstaan na een val, stap voor stap

Heb je geen ernstig letsel, dan beschrijft het cursusboek een methode die opstaan voor de meeste mensen makkelijker maakt. Gebruik daarbij een stevige tafel of stoel als steun. Het boek adviseert even te gaan zitten om van de schrik te bekomen, iemand te laten weten dat je gevallen bent als je je niet helemaal zeker voelt, en de huisarts te bellen als je denkt dat dat nodig is ¹.

1. Liggend de knie optrekken. Trek de ene knie op en zet deze naast het gestrekte andere been. Pak tegelijk de handen voor de borst in elkaar ¹.
2. Naar de zij zwaaien. Zwaai met gestrekte armen naar de zijde van het gestrekte been ¹.
3. Naar kruiphouding rollen. Rol over de zij tot een kruiphouding op de ellebogen en steun dan op de handen ¹.
4. Kiezen. Vanuit deze houding kun je omhoogkomen, naar de telefoon kruipen of naar een meubelstuk kruipen om overeind te komen ¹.
5. Rusten. Neem tussendoor tijd om te herstellen of uit te rusten ¹.

Het boek adviseert deze methode af en toe te oefenen, zodat je weet of het je lukt ¹.

Kun je niet opstaan, maar wel kruipen?

Dan kom je volgens het cursusboek ook kruipend bij je telefoon of alarmering, als die niet te hoog of te ver weg ligt ¹. Zet je telefoon en alarmering dus laag neer. Het boek geeft dat als tip voor een veilige woning ¹.

Kun je niet opstaan en niet kruipen?

Blijf rustig en bedenk hoe je de aandacht kunt trekken. Het boek noemt: tegen een radiator of deur slaan, of desnoods iets door een raam gooien, als je denkt dat het helpt. Zorg dat je warm blijft en zo comfortabel mogelijk ligt, bijvoorbeeld door het dekbed van je bed te trekken als je daar bij kunt ¹.

Als je hoofd tegen iets is gestoten

Een val gaat soms samen met een klap op het hoofd. Het Rode Kruis noemt als tekenen van een hersenschudding onder meer een ongeval of val op het hoofd, moeite met denken of herinneren van het voorval, hoofdpijn, misselijkheid, duizeligheid, evenwichtsproblemen, dubbelzien en ongewoon gedrag zoals slaperigheid, verwarring of emotionele veranderingen ³.

Bel 112 als de persoon hevige hoofdpijn heeft of benauwd is, niet goed reageert of niet goed wakker wordt, bewusteloos is of na het bijkomen weer een bewustzijnsstoornis krijgt, of verschijnselen van een beroerte toont, zoals moeite met praten of een hangende mondhoek ³. Neem spoedcontact op met de huisarts bij verwardheid, erger wordende hoofdpijn, misselijkheid en braken, of bloed of vocht uit het oor ³. Ook bij geheugenverlies dat binnen vier uur na het ongeval niet herstelt, neem je contact op met de huisarts ³.

Thuisarts voegt toe: bel dezelfde dag de huisarts of huisartsenspoedpost als je opeens duizelig bent en ouder dan 65 bent, bloedverdunners gebruikt of hard op je hoofd bent gevallen ⁴.

Na de val: melden en nagaan waarom het gebeurde

Een val is een signaal om te kijken naar oorzaken. VeiligheidNL schrijft dat de Nederlandse valpreventierichtlijn een nieuwe risicoschatting noemt bij een acute val, bij twee of meer vallen in een jaar, bij vallen in combinatie met een verhoogde kans op een breuk of met wegraking, en bij vallen met een mobiliteitsprobleem ⁷.

Hoe de risicoschatting werkt, lees je in Valrisico test voor ouderen. Maatregelen in huis en gedrag staan in Valpreventie voor ouderen thuis. Oefeningen om sterker en stabieler te worden, vind je in Evenwichtsoefeningen voor ouderen.

Na een val ben je soms bang om opnieuw te vallen. Dat is begrijpelijk. Hoe je daarmee omgaat, staat in Valangst bij ouderen.

Hulp vragen als je alleen woont

Wie alleen woont, heeft een manier nodig om hulp te roepen. Het cursusboek adviseert een lijstje met alarmnummers bij de telefoon, een telefoon op elke verdieping en de telefoon of alarmering laag neerzetten, zodat je er na een val bij kunt ¹. Thuisarts toont in de video over veilig wonen een alarmknop om de nek als hulpmiddel ⁸.

Een personenalarmering verbindt je met een meldpunt. Een airbagvest werkt anders. De tabel zet het verschil neer.

Wil je een nieuwe val helpen voorkomen, lees dan Evenwichtsoefeningen voor ouderen en Valangst bij ouderen.

Veelgestelde vragen